UİD-DER youtube Web TV Twitter'da UİD-DER facebook'ta UİD-DER

Türkiye’de Sendikalılık ve Toplu Sözleşme Durumu

Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Enstitüsü (DİSK-AR) Temmuz 2016 sendikalaşma ve Aralık 2015 toplu iş sözleşmesi kapsamı istatistiklerini değerlendirdi. DİSK-AR’ın raporu Türkiye’de işçilerin çok büyük oranda örgütsüz çalıştığını, pek çok işçinin sendika üyesi olduğu halde toplu iş sözleşmesi kapsamında olmadığını ortaya koyuyor. Raporda özetle şu bilgiler yer alıyor:

Sendikalaşma istatistiği, bir yandan Türkiye’de işçi sendikalarının tablosunu ortaya koyarken, öte yandan sendikaların toplu iş sözleşmesi yapmaları için gerekli olan yüzde 1’lik işkolu barajını aşıp aşmadıklarını gösteriyor. 2012 yılında çıkarılan 6356 sayılı yasadan sonra sendikaların üye sayılarını hesaplama yöntemi değiştirildi. Bir yandan e-devlet yoluyla üyelik sistemine geçildi öte yandan işçi sayıları açısından Sosyal Güvenlik Kurumu verileri esas alınmaya başlandı. Artık daha sağlıklı veriler elde etmek mümkün hale geldi ancak ÇSGB kayıt dışı isçileri hesaba katmadığı için sendikalaşma oranları gerçek durumdan daha yüksek çıkıyor.

Tablo 1: İşkollarına göre işçi ve sendikalı işçi sayısı Temmuz 2016
İşkolu İşçi Sayısı Üye Sayısı Oran
Ağaç ve kâğıt  236.371  20.205 8,5%
Avcılık, balıkçılık, tarım ve ormancılık  149.129  36.386 24,4%
Banka, finans ve sigorta  297.093  104.487 35,2%
Basın, yayın ve gazetecilik  94.167  5.518 5,9%
Çimento, toprak ve cam  170.961  33.320 19,5%
Dokuma, hazır giyim ve deri  985.106  91.080 9,2%
Enerji  241.116  64.676 26,8%
Gemi yapımı ve deniz taşımacılığı, ardiye ve antrepoculuk  167.016  13.414 8,0%
Genel işler  962.131  282.845 29,4%
Gıda sanayi  564.728  76.477 13,5%
İletişim  62.376  15.039 24,1%
İnşaat  1.730.246  45.406 2,6%
Konaklama ve eğlence işleri  861.568  29.197 3,4%
Madencilik ve taş ocakları  190.946  34.803 18,2%
Metal  1.480.048  256.370 17,3%
Petrol, kimya, lastik, plastik ve ilaç  449.143  50.589 11,3%
Sağlık ve sosyal hizmetler  320.545  29.187 9,1%
Savunma ve güvenlik  270.757  87.182 32,2%
Taşımacılık  725.143  71.240 9,8%
Ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar  3.079.761  152.439 4,9%
Genel Toplam  13.038.351  1.499.860 11,5%

Sendikalaşma

Temmuz 2016 istatistiğine göre sendikalı işçi sayısı 1 milyon 499 bin 860’tır. Sigortalı işçi sayısı ise 13 milyon 38 bin 351’dir. Böylece sigortalı işçilerin sendikalaşma oranı yüzde 11,5 olmaktadır. Ancak kayıt dışı işçileri hesaba kattığımızda bu oran yüzde 9,7’ye gerilemektedir. Yani ÇSGB tarafından açıklanan yüzde 11,5’lik sendikalaşma oranı fiili durumu yansıtmayan yapay bir sendikalaşma oranıdır.

Ocak 2013 istatistiğinden bu yana her dönem hızlı biçimde artan sendikalı işçi sayısı Temmuz 2016 istatistiğiyle ilk kez durgunluk eğilimine girmiştir. ÇSGB verilerine göre sendikalaşma oranları işkolları açısından da büyük farklılıklar gösteriyor. İnşaat, turizm ve büro işkolu en düşük sendikalaşma oranına sahip işkollarıdır. İnşaat işkolunda sendikalaşma oranı sadece yüzde 2,6’dır. Turizm işkolunda yüzde 3,4 olan sendikalaşma oranı, 3 milyonu aşkın işçinin bulunduğu en büyük işkolu durumundaki büro işkolunda ise 4,9’dur. Sendikalaşmanın en yüksek olduğu üç işkolu ise banka-finans, savunma-güvenlik ve genel işlerdir.

Sendikalaşmanın en düşük olduğu 10 il sırasıyla Denizli, Yalova, Antalya, Ordu, Nevşehir, İstanbul, Gaziantep, Osmaniye, Uşak ve Konya’dır. İstanbul yüzde 7,7 sendikalaşma oranı ile sendikalaşmanın en düşük olduğu 6. ildir. Sendikalaşma oranlarının yüksek olduğu iller ise belediyeler dâhil kamu işçiliğinin yoğun olduğu iller olarak ön plana çıkmaktadır. Sendikalaşmanın en yüksek olduğu Zonguldak ve Rize’de kamu kömür ve çay işletmeleri sendikalaşma açısından en önemli faktördür.

Sendikalaşma ve TİS Kapsama OranlarıSendikalaşma ve TİS Kapsama Oranları

Sendikalaşma oranları cinsiyete göre de önemli farklılıklar gösteriyor. 9,1 milyon erkek işçinin 1,2 milyonu sendikalıdır ve erkek işçilerde sendikalaşma oranı yüzde 13’ün üzerindedir. 3,3 milyon kadın işçinin ise 254 bini sendikalıdır. Kadınların sendikalaşma oranı ise yüzde 7,6’dır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği sendika üyeliği alanında da devam etmektedir.

Toplu İş Sözleşmesi Kapsamı

Toplu iş sözleşmesi kapsamı oranları açısından ise durum daha da vahimdir. İşçilerin sadece yüzde 7’si toplu iş sözleşmesi kapsamındadır. Özel sektörde ise toplu iş sözleşmesi kapsamı yüzde 4,6 civarındadır.

Toplu iş sözleşmesi kapsamında olmayan sendikalı işçinin gerçek bir sendikal korumadan yararlandığını söylemek mümkün değildir. Pek çok ülkenin aksine Türkiye’de toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçi sayısı sendikalı işçi sayısının çok altındadır. ÇSGB verilerine göre Aralık 2015 itibariyle toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçi sayısı 1 milyon 4 bindir. Sendikalı işçi sayısıysa 1 milyon 514 bindir. 510 bin işçi sendika üyesi olduğu halde toplu iş sözleşmesinden yararlanamamaktadır. Üstelik toplu iş sözleşmesi kapsamı dışındaki sendikalı işçi sayısı giderek büyümektedir.

Sendikalı işçilerin üçte birinin toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında kalması toplu iş sözleşmesi sisteminin iflası anlamına gelmektedir. Bunun en temel nedeni işkolu, işletme ve işyeri barajları ile anti-demokratik toplu iş sözleşmesi yetki mekanizmasıdır. Türkiye’de 13,5 milyon işçi toplu iş sözleşmesi kapsamı dışındadır.

Değerlendirme ve öneriler

Türkiye’de sendikalaşma oranları ve toplu iş sözleşmesi kapsamı oldukça düşüktür. Sendikalı işçilerin üçte birini oluşturan 500 bin işçi toplu iş sözleşmesi kapsamı dışındadır.

Bu durum mevcut toplu iş sözleşmesi sisteminin çökmesi anlamına gelmektedir. Son yıllarda sendikalaşmada yaşanan sayısal artışlar kâğıt üzerinde kalmakta, sendikalaşan işçilerin büyük bir bölümü toplu iş sözleşmesinden yararlanamamaktadır.

Sendikalaşma ve toplu iş sözleşmesi kapsamının yükseltilmesi için,

  • Sendikal yasalar Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) normlarına uygun hale getirilmeli, sendikal örgütlenmenin önündeki engeller kaldırılmalıdır.
  • Toplu iş sözleşmesi yetki sistemi köklü biçimde değiştirilmelidir.
  • İşkolu, işyeri ve işletme barajları kaldırılmalı, toplu iş sözleşmesi yetkisi işçilerin özgür iradesiyle (referandum) ile saptanmalı, hantal ve anti-demokratik mevcut yetki sistemi değiştirilmelidir.
  • 6356 sayılı yasada yer alan teşmil (aynı işyerindeki sendikasız işçilerin de toplu sözleşmeden yararlanması) sistemi işlevli hale getirilmeli ve toplu iş sözleşmeleri sendikasız işyerlerine de uygulanmalıdır.
3 Ağustos 2016






Son Eklenenler

  • genel-is-eylem-20171212-2.jpg
    İzmir’de Genel-İş üyesi binlerce belediye işçisi, AKP hükümetinin “taşerona kadro düzenlemesi”ne dair yaptığı açıklamaları, kadro hakkının genişletilmesi talebiyle yarım gün iş bırakarak protesto...
  • bunalim.jpg
    Kapitalist sistem toplumun psikolojisini, kimyasını bozuyor ve gün geçtikçe yozlaşmasına neden oluyor. Bu raporlara ve rakamlara da yansımış durumda. CHP Sosyal Politikalardan Sorumlu Genel Başkan...
  • sirkadiyen_ritim.jpg
    İnsanoğlu yüz yıllardır bilim çalışmaları yapıyor. Bu çalışmalar teknolojik gelişmeler ile birlikte günümüzde çok daha hızlı ilerleyebiliyor. Geçtiğimiz aylarda Nobel Tıp Ödülüne layık görülen proje...
  • guney-kore-hyundai.jpg
    Güney Kore’de yedi ayrı fabrikasıyla dünyadaki en büyük entegre tesislerinden birine sahip Hyundai Motor’da işçiler, ücretlerin yükseltilmesi için aldıkları grev kararını kısmi olarak uygulamaya...
  • uidder_IMG_2132.jpg
    Çalıştığımız fabrikadan kadın işçilerle birlikte film izlemeye karar verdik. Film üzerinden işçi sınıfının kadınlarına dair birçok sorunu da konuştuk. Sohbetimize vesile olan Hint yapımı bir film...
  • stresli-isci.jpg
    Günlük hayatta hepimiz belirli oranlarda strese maruz kalıyoruz. Stres bazı durumlarda tetikleyici ve olumlu bir rol oynarken (mesela bir işi yaparken odaklanmamızı sağlar) strese sürekli maruz...
  • turizm-calisanlari.jpg
    Dünya genelinde ve Türkiye’de hizmet sektörü giderek büyümektedir. Ben de büyüyen hizmet sektöründe çalışan bir işçiyim. Küçükken annem kayıtlı olduğum dershanede temizlik işine bakardı. Ben de boş...
  • calisan-ogrenci.jpg
    Emeklilik yaşı çoktan geçmiş olan bir öğretmenden dinlenen, matematik dersi kadar sıkıcı bir şey yoktur sanırım. Bu yüzden o anlatırken sınıfta nerden geldiği anlaşılmayan bir uğultu başlıyordu. Bu...
  • karayolu-iscileri.jpg
    Kamuda çalışan taşeron işçilere defalarca kadro vaadinde bulunan AKP hükümeti, her seçim sonrasında bu vaadini erteliyor ve umutları bir başka bahara bırakıyordu. Tam da AKP’nin oy oranlarının...
  • disk-asgari-ucret-aciklamasi-IMG_8901.jpg
    Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), asgari ücretle ilgili görüşlerini ve taleplerini DİSK Genel Merkezi’nde gerçekleştirdiği basın toplantısı ile duyurdu. DİSK genel merkez yöneticileri...
  • ohal_buhal_1.jpg
    Geçtiğimiz haftalarda 24 Kasım Öğretmenler Günü kutlamaları yapıldı. Çocuklarımız ellerinde çiçekleriyle okullarına gelip öğretmenlerine sıcak ve içten sevgilerini ilettiler. Biz UİD-DER’li...
  • nehirler-okyanusa-akmali.jpg
    İşçi mahallelerinden ilerleyen servisler kimi zaman sabahın kör karanlığında, kimi zaman da gecenin zifiri karanlığında yedek parça gibi insan taşır fabrikalara. Tekdüze yaşam ve durmaksızın tıkır...
  • kres.jpg
    Merhaba arkadaşlar sizlere çoğumuzun yaşadığı bir sıkıntıdan bahsedeceğim. Özellikle kadın işçilerin hem çalışırken hem de günlük işlerini yaparken yaşadığı, aslında çözümü zor olmayan bir sıkıntıyı...

UİD-DER Aylık Bülteni

Share this